Paulo Zamarripa

GORA BEGIRA

Fitxategi hau “liburu-e” bildumako alea da,
liburu elektronikoen irakurgailurako prestatua.

Liburu gehiago eskuratzeko:
  http://armiarma.com/liburu-e

Iturria: Gora Begira, Zamarripa abadea. Emeterio Verdes-en Irarkolan, 1927

http://klasikoak.armiarma.com

Egileari buruzko informazioa:

http://zubitegia.armiarma.com/?i=357

GORA BEGIRA

ZAMARRIPA abadeak

EGIÑIKO

OLERKI GOI-USAÑEKOAK

BILBON

EMETERIO VERDES-EN IRARKOLAN

Correo-kalean, 9 garren etxean

1927-ko urtean

ESKARIA
NEURE GOARGIARI

O Eleiz-zale, Euskal-zale

ta Erri-zalea

zarealako, iru bidar

maitegarria

zaitudan, Goargi maite

maite maitea!

Ekazu orrako zeure

zeru-grazia,

eiteko zeure antzera

kantu doneak...

erri-zale, eleiz-zale,

euskalzaleak.

GELDIRIK

Txori bat ikusi dot…

O ze txoria!

Ago bellegi, ego urdin,

papar gorria;

dana politasunez

ondo yantzia...

O ze txori polita!

Ze ikusgarria!

Etxetik ur daukadan

ikondo baten

iko-garau gozo asko

daukadaz aurten,

ta onetariko iko bat

asi da yaten

txoria, ta asi naz ni

berari aituten.

Polito ikusteizan dot

leyo batetik;

baña ondo baño obeto

ikusteagaitik,

leyoa zabaldu dot,

eta bertatik

txoriak iges ein dau

neure ikondotik.

Ene, badoa ikotik

txori polita,

leyoan zarateak

ikaratuta!

Leyoa irigi barik

ikus neinken ta,

emen nao ni irigia,

ai! damututa.

–Ez zaitez urrun yoan,

txori polita,

esan deutsat, biotza

ondo minduta;

baña bazoaz, zoaz

zerbait kantauta,

yan dozunak be zerbait

balio dau ta.

Gorputza, Jaunak einda,

polita dozu,

ta abotsa be polita

aurki eukikozu...

Yan dozun ikoaren

zorra deustazu,

ta, arren, kantuz zor ori

ordaindu eidazu.

Txoriak erantzun deust:

–Ara, bakizu:

zeure begi biokaz

ikusi nozu;

ta olan, neu ikusteaz

poza artu bozu,

poz orregaz ikoa

kobrau deustazu.

Ta au esanda, txoritxu

papar gorriak

astindu dituz bere

egotxu biak,

eta, o ikustea izan da

nire begiak

ikusiko egaztada

zoragarriak!

Baña yoan yat arin

gora ta gora,

ta ein dau olango baten

eztatik nora...

Noiz biurtuko ete da

neure ikondora,

kantuz ordainduteko

ikozko zorra?

Ai, nok leukan zarritxu,

txori maitea,

egaz edo geldirik

zeu ikustea!

Erdu laster... Otu yat

leyoa ixtea

ta leyo-aurreko ikoa

zeutzat istea.

Geldirik eukiko dot

neure leyoa,

geldirik leyo-aurreko

zeure ikondoa....

Geldirik emen gauzak

egongo dira;

eta geldirik neu be,

zeuri begira.

                  Gatikan, 1922-ko urtean

AI, TXERREN!

Ai, Txerren, Txerren, zorigaiztoko

guztien Buru nausia,

amarik bako seme galdua,

zeure erruz Goitik yausia!

Aita Jaungoikok, zeuk sortu-orduko,

irabazi eutsun auzia;

ta aingeru on batek bere espateaz

ai! atara eutsun zuzia.

Ta ordurik gora, zure itxureak

daukan grazia guztia

da orrako aurreko bekoki astuna

adar baltz bigaz yantzia.,.

ta orrako atzeko lepo ego errea...

eta atze buztan luzea...

Ez ikusteko da obea zure

itxura itxusi itxusia!

Galdu zenduan aingeru-antza,

galdu zenduan zerua,

galdu zenduan Aita, o ze Aita!...

ta Ama uta zeutzat yayoa.

Galdu zenduan zoriontasuna,

aingeru zital eroa,

bear zar baño gorago imiñi

nai zendulako burua.

Ezta, ez, errua Zeruarena!

Zeurea da, bai, errua!

Ta ezta iñor zugaz errukituten,

zoritxarreko aingerua,

ta iñon bakerik aurkitu-eziñik

yabiltzu beti gogoa...

Ez eukiteko da obea zure

nekezko bizi-modua!

                  1923-ko urtean

EUSKEREARI

      IL YAKU ARZAK!

Ai, gaurko neurtitz samiñak

dodaz negarrak egiñak!

      Nire lumara

      dator negarra

begietatik ugari,

ta orra yoatzu kantari.

Nire negarrak zugana

doaz, Amatxu laztana,

      esaten Zeuri

      yakula guri

il Arzak, geure laguna

ta zeure seme kutuna.

Antonion biotz ederra

il ta yatzi da lurpera.

      Biotz eder au

      lurrak artu dau,

ai, bere autsezko errayetan!

errai bildurgarrietan!

Biotz au, bizi zanean

emen, lurraren ganean,

      ibil zan zarri

      euskaldunari

kantatzen zeure ontasuna

ta zeure garbitasuna.

Eta orain nire malkoak,

begi negartsuotakoak,

      daoz negar baten,

      zeuri kantatzen

Arzak onaren biotza...

ta Arzak onen eriotza...

                  1904-ko urtean

GATIKA

Erri polit bat ikusgurea

daukana betor Mugira...

ta apur bat gorao igonda imin beiz

begiak ona begira...

              * * *

Au da Gatika, Bizkaiko erririk

politena, politena,

GATIKA baño USOA edo olao

izena bear leukena!

Erri polit au begi zurrari

uso bat yako iruditzen.

Ta, egiaz, egaz eiteko prest daon

uso bat legez da agertzen,

bere musturra Mungian daula,

ta egoak, bata Laukizen,

eta bestea Yatabe-aldean,

eta buztana Urdulizen.

Urdulizeri deutsala dauko

Butroiko auzotegia.

Ta baleukie zeure begiok

ortik araño ikustea,

ikusko zeunke gaztelu eder bat...

besterik ez langoxea...

Torrecillako Markes prestuak

bere diruz eregia...

              * * *

Begitu onako elizaldera...

Ezta ikusteko gauzea?

Bakutsu? Aituizu zein lerden lerden

yagiten dan elizea,

torre zoli bat burutzat daula

eta buruan kurtzea,

guztia egoki, guztia orni ta

galantasunez betea.

O zein gozoa begi onarentzat

Gatikako erri polita,

bere gauzarik ederrena lez

eliza ederra yagi, ta

elizearen edertasunaz

politasuna yantzita,

agertzen dana politasunez

ta edertasunez beteta!

Au da Gatika! Au erri polita!

Polita, ta, era berean,

osasuntsua, osasuntsuena

izan leiteken bestean.

Osasuna ta politasuna

ementxe eskondu zirean;

ta euron alaba Gatika emen dao,

eurok onduko lurrean.

Milla arimatik gora da erri au...

milla ta eun baukaz, neure ustez...

eta guztiok bake gozotan

betiro ikusi nai neunkez...

Osasuna ta politasuna

gozaurik ementxe bakez,

ia bagoaz Zeru ederrera,

kurtzetik gora, artez artez!

                  1923-ko urtean

EZIN GORAGO

            (Gonzáles Tablas Santiagori

            il zanetik urtebete garrenean).

Bildurra zer dan eztakizula

ibili zara, Santiago,

ta eriotzea ezautu dozu

bildurra baño lenago.

Bai. Zeure gorputz eregiaren

bizia baño geyago

maite izan dozu España andian

bizia, ta orra illik dago...

zeure etseko ta zeure adizkide

maite onegandik asago...

España-erria zabaltzen daula

berori daon baño arago.

Gorputza yausi yatzun lekuan

ikusten naola ta nago

zure biotza, larri dagola...

o ezin ezin larriago!...

moro-artetik aurrera aurrera

nondik gorputza eroango,

nondik España zabalao eingo,

nondik eingo au andiago.

              * * *

Naikoa egin dau zure gorputzak;

ezin eikean geyago;

ta zure izenak ezin igon lei

igon daun baño gorago.

Zure arima ta gorputza baten

ezautu dodaz, Santiago;

ta Euskera ezautzen neugaz zeu asi

ziñeanetik geyago,

zeure arpegian zeure arimea

ikusten naola ta nago,

malmuzkeririk bape eztozula,

argia baño argiago...

Baña urrunetik ikusten nao ta

nire miña onetan dago.

              * * *

A, baña uste dot ikusitea

olan baño askoz urrago...

zeruan berton, zeure izen andi

andia baño gorago!...

                  1923-ko Mayatzean

BESTE LAUTXU

      LAROGETAMASEI URTEKO BATERI

Gatikatik Gamizera

yoanik antxiña,

Gamizen bizi zara orain,

Maruri Martiña.

Ai beste lau bat urtean

biziko baziña!...

Eukiko zeunke aurki aurki

eun urteko adiña.

Larogetamasei urte

daukazuz lepoan...

Eztodaz neuk orrenbeste

eukiko beingoan.

Larogetamasei urte!...

O ze urte pilloa!

Eun urten yaube egingo al da

olango atsotxua!

Larogetamasei urte

artuta daukazuz;

ta beste lautxu artu zeinkez

denporan porazuz.

Eta eurok osasunagaz

artuten badozuz,

Gatikako seme-alabak

itzel poztukozuz.

Eta entzutea izango da a

pozezko santzoa...

Gamizen bizi da andra bat...

ene!!!... eun urtekoa,

Gatikako geure errian

yayo ta azikoa,

bertoko potontegian

bateatukoa!!

                  1923-ko Agorrillean

AMA MARIARI

      O Maria,

      neure argia,

neure poza, neure Ama,

      zeure eguna

      dala ta, ona

kantaz nator zugana.

      Ai, nok leuken,

      neuk nai neunken,

zeruzko abots leguna,

      kantatzeko

      ta ospatzeko

zeure garbitasuna!

      Nor legoan

      zeure ondoan,

entzuten santu-santak

      ta aingeruak

      ta zeruak

eiten dotsuezan kantak!

      Mariari

      ein eskari

kanta ein ezin deutsanak,

      ba kantari

      eztanari

be baki entzuten Amak.

      Gaur Amari

      ein eskari,

ta emongoskuz graziak,

      izateko

      bere antzeko

seme-alaba garbiak.

      Ama zori

      oneko ori

zara benetan Ama,

      ta ezeizu itxi

      asko ez gitxi

loitzen zeure laztana.

      Ta il-orduan,

      oi-buruan

ikus zagidazala,

      neugaz baten,

      guzurtuten

Txerren deunga zitala.

AUPA, LAZTANTXU!

      AMA BAT BERE SEÑAGAZ OLGETAN.

      OLGETAN-OLGETAN OIÑEZ
      IRAKATSI GURA DEUTSO

                   I

            Ormeari deutsala imiñi ta diñotso:

Aupa, laztantxu! Aupa, biotza!

Ta ez paunik egin, ederra!

Trago-txago, ia!... Olantxe, andia!

Zeure amatxuri begira!

                   II

            Ormeari deutsala zutunik itxita,

            aldendu egiten yako apur bat.

            Eta sagar bat eskuan
            erakusten deutsala, diñotso:

Txatxa ementxe nik,... goxo goxoa,...

ointxe adarretik artua.

Txoko-txoko ia bazatoz ointxe

berau artzera, zerua!

                * * *

Oi, oi!... Badator gure txatxana,

amatxun zoragarria!...

Aitak ikusten egon bear leuke

geure jolas au, maitea!!...

Baña ani-ani yoan zan bera,

yoan bear ebalako,

gizon txar baten gorrotoarren;...

eztakit noiz-arterako.

Aita ani-ani yoan zanean,

neure errayetan zengozan;

ta bere antzeko seme lorea

ikusi barik yoan zan.

                   III

            Olgetan nekatu egin da seña.

Gaurko naikoa da... Apatxe, ederra!

Apatxe amatxun altzoan!

Noizbait ikusi zagidazala

zeure aita onaren besoan!

                * * *

Berak apapa eroango zaituz

ikirikiaren ganean,

ikusten zelan yolastzen diran

bekerekeak mendian.

Noiz gero? Laster uste dot, seme...

Jaunak gura izan dayala!

Txiña naikoa egin dainean

diñost etorriko dala.

Datorrenean, erosikoguz

etxe au ta orko mendia.

Naña ta txatxak sartuko doguz

menditxu orretan, andia;

baita kokoak naya izateko

kokokotxuak be erosi,

ta eurari artoa yaten emoten

laztantxu orreri irakatsi...

                   IV

            Loak artu dau seña.

Ene! Lo dago gure lorea,

gure biotzen zatia!

Loak artu deust betiro itzarrik

euki nai neunken zuzia.

Lo zagoz, neña zoragarria?

Bijondaizula, maitea!

Amari baño obeto yaotzu

ardura barik lo eitea.

Ai, nire loa urria da ta,

zarritan, arte bakoa;

zeure aitatxu ona zelan ete dan

yabiltalako gogoa!

                * * *

Ai, ointxe ointxe baletor bera,

geure aingerutxu maitea,

ta entzun zeruko aingeruokaz

darabiltzun berbetea!!

Urrago egonda be eztot ulertzen

neuk zeuron berbeta ederra;

baña ederra ta goxo goxoa

nai ta ez izango da bera.

Alkarri esanda bazengoze lez,

lotan daoz beste bi bere:

sutondozale dogun Mitxitxu

eta Tototxu umezale.

                * * *

Titia itxita, popak yateko

ixartu zaitezenean,

Tototxu ona ta Mitxitxu, biak,

yarriko yatzuz aurrean,

zeure eskutxuak botakotsezan

anpurrak koixu-gurean;

ta, orain bater! ta orain besteri,

ta egiñik noizik-beñean,

botakotsezuz popatxu-anpurrok

barre-santzotxu-artean.

                * * *

Olangoetan nai neunke ikusi

aitatxu zeuri begira!

Ai, baña aitatxun gorputz-begiak

gugandik urruntxu dira!!

                   V

            Ama be loak artu dau. Ta bera

            amesetan egon dan artean,

            seña yausi egin yako altzotik.

            Señaren negarrak baño

            Tototxun ausiak iratzartuten dabe.

Ixartu yaku txatxan andia,

baña ixartu yat negarrez.

Zer da, biotza? Paun egin dozu?

Ai, bai, laztana, ta oso errez!

Ama be loak artu deutsu ta...

A, eztakit zelan, maitea,

loak artu nau oingoan, zuri

egin dakizun kaltea!

Zeure aitatxugaz ames gozotan

egon naz, seme tatana,

gogoratuten zertzuk gauza egin

datorrenean gugana.

Ta olango baten, bira-biraka,

yausi zatxataz altzotik,

eta Tototxu, zeure laguna,

txau txau asi yat bertotik.

Pupurik? Oi, ez! Eztozu artu, ez.

Ta ez bear bere, laztana!

                * * *

Zer orain? Barre? Oi, ze paltsoa

dan gure txatxan-txatxana!

                * * *

Txagin barria darakust aointxe

gureko paltsokoteak.

Ai, ai, oraintxe ikusi balei

neure senartxu maiteak!

Oi, zein ederra daon, txagiñean

atxikin txikia iminda!

Oi, zein ederra dan beti bere,

Jainkoak alantxe eginda!

Txagin barriak urteten deutse

bapere zer txarrik barik,

eta emen nauko txagin guztiak

urtenda ikusi-gurarik.

Papa ta popak yaten badaki;

mamatxua edaten bere bai;

ta txitxitxua txi eginda yaten

laster ikusikogu alai...

                * * *

Txatxa ori bota, kaka dauko ta.

Txatxi egingo nik ostean.

Eutsi txotxoa: mau mau, ederra.

Pitxia ekarko, au yatean.

                   VI

            Amak eztau gura bere señak eutsi

            ta tati egiterik. Eta berau Inpernuko

            mamoak eroaterik eleuke gura.

Orra or pipiak mau eiten dabez

yausten yatzuzan anpurrak,

eta Tototxuk itanduten dau

noiz yango ete daun txakurrak.

Tato ta tato egin dayala

esan, ederra, Tatari;

eskuan dozun tutua yo zeuk,

izan dagizun dantzari...

Eta Totori, lagundu gura

badeutsu yolas onetan,

esan saririk nagusiena

izango daula gaur bertan.

Ez egin, gero, eutsi ta tati,

mamoak eroan ez zaizan!

Ai, mamo bat dao guztiz okerra!

Okerragorik ezta izan

ta izango bere ez. Txerren da bera:

arimen lapur andia.

Ez dagizula iñoiz be ikusi,

ai, mamo orren arpegia!!

                   VII

            Amak mosuka, yan-bearrean

            darabil bere seiña, ta aitatxun

            besoan ikusi gura leuke.

Ma emon amari! Ma, ma, biotza!...

Ma neuk be zeuri ezpanean:

ma bat aitatxun ordez, ma! Ta orain,

beste bat neure izenean...

                * * *

Apa, laztantxu! Apa, biotza!

Apatxe amatxun altzoan!

Ai, nok ikusi zeinkezan ointxe

aitatxu onaren besoan!!

GORROTO
BETARRARI GORROTO

Gorrotoari gorroto deutsat;

gorrotodunai, erruki;

ezin daulako gorrotodunak

egizko bakerik euki.

Ai, gorrotoan bizi diranak

eztira baketan bizi!

Eta, ai, bakerik eztan lekutik

atsedena beti igesi!!

Egizko bake ta atsedenean

gura dot biotza ikusi

ta, imiñi nai dot maitetasuna

gorrotoaren nagusi.

Gorroto bat dao bakarrik, legez

biotzeratu al doguna:

txarkeriaren aurka Jaungoikoz

zuzen yagiten yakuna;

gorroto orretxen sustrai dalako

Jaunaren maitetasuna,

geure onerako Jainkoak Berak

sortu ta biztu oi deuskuna.

Gorroto orreri gorroto ez izan!

Maitetu bere izakuna,

berori da, ba, Jaunaganako

maitetasunan laguna!

Baña gorrotau begiz biotzak

gorroto betar tristeak,

Txerren zitalak ta Aragi argalak

okerrik sortu ta aziak.

Olango bako maitetasuna

maite bei biotz biziak!

Eta jainkozko maitetasuna

maitetzen daben maiteak

maiterik yagon dagizala orain

Jaungoiko maite-zaleak!

Ta gero... bere maitetasunez...

zerura eroan guztiak!!

                  1919-ko urtean

LEGEZKO MAITETASUNA

      EZKONGEI BIEN ARTEKO BERBALDIA

      Neskatilleak diño:

–Maite nozula, maite nozula

zarritxu esaten deustazu,

ta neuk zeu maite zaitudazala

esan daizudan nai dozu.

Maite nozula sinistu daidan,

arren, maitetu nagizu

neuk maitetzea nai dodan eran,

ba zelan egin bakizu.

Zeu ta neu biok maite gaituzan

Jauna begira daukazu,

maitetasuna santututeko

ta egin zorizko ni ta zu.

Maitetasuna Jaun Goiko orreri

biotzez opetsi yozu,

ta Beragaitik maite nozula

erakutsiten botsazu,

neure biotza Beragan dao ta,

Beragan emongo yatzu.

      Mutillak erantzuten deutso:

–Gauza ederra ta gauza andia da

legezko maitetasuna,

ta indar andiko gauzea da ta

indar egiten deuskuna.

Ainbeste urtetan Jaungoiko onagaz

aizturik ibilli dana

ona emen dago gertu egiteko

zeure ta Beran esana.

Jaungoikoagaz aiztuta egon naz,

baña damu dot egona.

Eskerrak zeuri, gogoratu naz

Beragaz, Katalin ona.

Bizi da errian Bere ordezkotzat

iminta daukan gizona;

bizi da oindiño geure abadea,

kristiñau ein ginduzana,

mutikotxutan amaika meza

pozik erason neuntsana,

ta bere eskuak batu dayala

zeurea neureagana.

                  1921-eko urtean

ASUE

Sondike-aldera, laiño bat bagarik,

Artxanda-goitik begitu bozue,

etxe-yazeko lorakaz yantzirik

baratz polit bat ikusi dozue.

Jaunak gutzako onerako egiñik,

era orretako baratza da Asue,

zelaitxo baten ganean yarrita.

Ederra guztiz, ezpalitz polita.

Bilbo galantak eztaukan zoria

Artxandak dauko beretzat arturik:

Asu polita, pozez ugaria,

beti ikustea indarrik ein barik.

Benetan dauko zorion andia

gaur-arte Artxandak beraganaturik.

Ezteutso Bilbok Artxandar eskatu

iñoiz, apur bat daitela alboratu?

Sangurizko urak eztabe yoan gura

Asutik baño; ta Asueri emonik

mosu gozoak, doaz itxasora;

ta, ez pozik baña, apalik, otzanik,

doaz beronek diñotsen lekura,

beronen loren usañak arturik.

Asuen beti egon nai leukie.

Ai, zelan egon ondo balekie!

Lorok usañez gozoak badira,

baratza bada gorputzez polita,

bakizu zeitik? Esangot? Begira.

Nire eritxian, eurotan yagita

bizi dalako bizkorrik Euskera...

Asustar danak maitetu beye ta

gozotasuna ezta yoango Asutik;

politasunak iraungotso zutik.

                  1902-ko urtean

GEURE TXORITXUAK ILTEN!

Burua bero daukadanean

gogamen illun baltzez suturik,

biotza daukat goibel ta larri,

gogamen baltzok ito-gurarik.

Ta orduan diñost biotzak: Paulo,

gogamen txarrok ilteko indarrik

eztozu? Jaurtin egizuz, ia,

kezka-zaleok arin zeugandik!

Zer diñotsue gogamen orrek?

–Eztiñeustie niri gauz onik:

Amatxu Euskerak ia daukala

bere bizia lurperaturik.

«Begitu, Paulo, diñoste zarri

gogamen onek, danok bat eiñik:

Zeinbat arima, Euskal-erriko

lurrean yayo ta emen azirik,

dagozan emen, or, an ta arago

euskera-apur bat be ikasi barik!

Ta euskerea ondo dakien eurak

geyenak dagoz erderaturik!!

Bai, Paulo, alperrik zuen bearrak,

zuen ekiñak danak alperrik...

ta alperrik zuen negar ta deyak.

Emen zuentzat beti gorturik

egongo dira geyen-geyenak.

Eztabe entzungo zuen berbarik».

Zer diñostazu, neure biotza,

gogamen onen berbok entzunik?

–Bota gogamen orrek kanpora!!

Eztogu bear gogamen txarrik;

eta eurokandik urrun gabiltzan,

beste gogamen batzuk arturik.

–Non dagoz baña gogamen orrek?

Eurok billatzen naiko bearrik

egin dot...

               –Erdu neugaz batera.

Leku gozo bat zutzat daukot nik.

A ze lekua! Aritz-artean

ta erreka-ondoan dago gorderik!

A ze lekua! Kerizpe ederrak

apaintzen dabe ainbeste aldetik;

mendietatik datozen urak

ezotasuna dakartse albotik;

uren ertzean aretx bat dago

arrorik goruntz yagia, zutik,

eta aretx onen ganean dabiltz

ainbat txoritxu miiñak jasorik

zeruruntz, Ama Euskera zarra

albait ondoen erezi-nairik.

–Txoritxu euskaldun ereslariak

maite dodaz nik txikitxutatik.

Goazen bada, biotz maitea,

goazen biok, arin ta pozik.

Zorioneko aretx gurena!

Naigarria da zure bizia.

Berrixe-aldetik yatziten yatzu

ur zugatzale ta ibiitaria,

mosua emonaz, atsegintzera

zeure sustrayon gorputz zolia.

Txoriak zeure adarretara

datoz artzera pozez aulkia,

yarraituteko soñu gozotan

eresi samur poztugarria...

Pozez dantzut nik orain eresten

egodun talde ereslaria.

Pozarren dakust mur mur egiñaz

ona datorren ur leun garbia.

Poza da nitzat emen ikusi

ta entzuten dodan guzti guztia,

baster onetan dakustalako

iruditurik Euskal-erria.

Au da lekua! Barriro diñot:

Au da lekua! Goitik txoria

euskeraz dabil neugaz batera

eresten Ama agurgarria,

ta azpitik urak doaz astiro...

ikasi-nairik geure eresia,

lepo-ganetan artzen dabela

txori guztien irudi argia.

Ekin eresten, ekin gogotik,

egodun talde ereslaria!

Euskal-zaleak zuek bazare,

ni naz betiko txori-zalea.

Txikitxutatik, txori kutunak,

izan da nire gurari errea,

esku-ganetan, miñik ein barik,

mosuka zurok erabiltea.

Ta eresten ekin eben pozarren

euskal-soñuan txori guztiak,

txoritxu euskaldun, Euskal-erriko

Erregiñaren otsein zoliak.

Eurokaz nire gotargi maite

Euskera Amaren olerkariak

kantatebazan liratxu baten

berak eiñiko neurtitz barriak.

Gure soñura mugitzen ziran

berezi atako zugatz guztiak;

gure soñura dantzatzen eben

aretx guztien adar ta orriak...

Olan gengozan kantuz poztuten

kanta-kantari neu ta txoriak...

Ai, baña alango baten, beingoan

ixildu ziran gure eztarriak!

Zek ditu ixildu ain uste gabe

Euskal-erriko ereslariak?

deituten eben, naibage andiaz,

aretx-orritxu ta urtxu garbiak.

                * * *

Zek?... Ai, eiztari txori-iltzalleak

ixildu dituz geure txoriak!

Sutots bategaz il dituz bi ta

uxatu dituz beste guztiak.

                * * *

Ai, ai, eiztari biotz gogorrak!

Ai, ai, eiztari sentzun bageak!

Zer dala ta ilten dozuez gure

txori kantari maitegarriak?

oyu egin eben era batera

aretx-orritxu ta urtxu garbiak.

Nire lagunok esan eutsena

ez entzun einda, txori-iltzalleak

artu ta gorde zituzan pozik

berak illiko txoritxu biak.

Pozik zagoz e? –esan neuntsan nik,

bere egiñenaz asarraturik–

Gauza andiren bat ein dozula ta,

egongo zara zeu orren pozik.

Baña yakizu zeure egite orrek

eztaula poztu emen besterik.

                  1905-eko urtean

MAKALIK

            Ecce, quem amas, infirmatur.

            Ara, zuk maite dozun au, makalik dago.

                                          (Joan. XVIII, v. 3)

Jesus! Aita! Egunokaz nago makalik,

Gauza on bat egiteko gogaldi barik.

      Gaubaz ta egunez

Beti dabil larririk nire arimea.

Jesus! Ilgo ete da ba zure semea

      Larritasunez?

Jesus! Zeugana noa ta ez zaite urrundu,

Bada gogoa naiko ein yat illundu...

      Ene! Urrunago

Bazoaz, bear-bada, amatauko yat.

Ia, biotz sutsu orren txinparta argi bat!...

      Ia!... Eske nago.

Tira! Badakit orain zer dan mundua,

Guzurrezko atsegiñez ondo apaindua.

      Poz guzurtiak

Dira bere poz danak. Ai! guzurregaz

Datoz, ta etorri-orduko, igesi ta egaz

      Doaz guztiak.

Ezteutset yarraituko. Beyoaz danok,

Biotza, ai! onen utsik itxi deustenok!

      Eta urrengoan

Agertzean, esango deutset garbiro:

Alde ortik! Ez zaiteze sartu barriro

      Nire gogoan!

Zu barik atsegiña ezta ziurra,

Atsegiña eztalako iñoiz guzurra;

      Ta Zeu bakarrik,.

Jesus, Zeu zara Egia. Zeu, Jesus ona...

A, ezin aurkitu neinke nik zoriona,

      Zu aurkitu barik!

Zeugana noa bada, Jesus maitea,

Ta orratxe daroatsut biotz tristea,

      Biotz galdua,

Munduko guzurrezko atsegiñakaz

Ta onek itxi deutsezan neke danakaz

      Ain makaldua.

Ezteutsut, ez, Aitatxu laztana, itandu

Ta ezteutsut itanduko ia berandu

      Etegoazen...

Zetako? Zeu or zagoz geure begira,

Eta biotzak diñost arbiñik: Tira,

      Tira, goazen!

Tira! Bagoaz ointxe gaixo erkin biok,

Biotz ta arime motel errukarriok,

      Biok Zeugana,

Biok osasun eske, biok batera,

Biok batera eltzeko zeure senera,

      Jesus laztana.

Ai, baila! Zer da au, Jesus? Eztogu indarrik,

Eta norako gara indarrik barik?

      Ene! Ezetara

Ezin gara goratu. Ezin, Jauna, ezin!!

Zer da au? Egorik bako txoriak bezin

      Melgoak gara.

Ekazuz, Aita, egoak! Betor indarra!

Ixuri zeure eskutik aize goitarra,

      Aizetxu orregaz

Goraturik, goyazan gora ta gora,

Osasunaren billa, orra bertora

      Egaz eta egaz!

                  1907-ko urtean

AU POZA!

Gogo illunaz nenbillen

      aldiko baten

samiñez beteriko

      urak edaten.

      Ai, ze ur mingotsak

edan dituzan, Jesus,

      nire biotzak!

Biotz au neunkan beti

      illun illunik...

Beragana ezetorren

      gozotasunik...

      Ta Atsekakea

asi yatan deituten:

      Doakabea!

Amurruz yagi nintzan

      bere kaltean,

Pozaren eskuetan

      Ilteko ustean...

      Eta beingoan

begitu neban Poza

      non etegoan.

Edari mingost ori

      edan-bearra

gauza gogorra da... ta

      ai, nire indarra

      dago il-añean!

esan eban biotzak

      negar-artean.

Aingeru bat, berba onek

      entzun-orduan,

yagi zan arimearen

      barru barruan,

      neuri esatera

bera be emen dagola

      neugaz batera.

Indarrik bear badot,

      eskatuteko,

eta biotza indarrez

      berak beteko

      deustala ederto;

lurreko pozak baño

      askoz obeto.

Ekazu! erantzun neuntsan

      begi biakaz,

ba ezin neban berbarik

      ein ezpanakaz;

      ta ordu berean

imiñi eustan kurtze bat

      biotz-ganean.

Kurtze onetantxe daukat

      neure Erregea,

atsekabe guztien

      Jaun ta Jaubea.

      Jesus, au poza!!

Ezta atsekaben bildur

      orain biotza!

                  1910-eko urtean

MUTIL BATEN
ABADEGEITUTEA

      Ken, Txerren guzurtia!

      Ken, Txerren zantarra!

      Atzera! Atzera! Atzera,

      pizti inpernutarra!

                    * * *

      A! zer? Maite nozula?

      Guzurra!! Guzurra!!

      Bakit zer zarean zu,

      arimen lapurra.

Zoaz, guzurti tzarra, yoan zaite inpernura,

Eskeintzera atsegiña, dirua ta omena.

Zeruaren ordeaz eztot ezer be gura;

Zerua da ba, nitzat, gauzarik onena.

Zerua galdu daidan nai zeunke, zeuk lenago

Ordu negargarrian galdu zendulako...

Ai, Txerren ondamutsu zitala, zer geyago

Nai dozu galdu daidan zeure pozerako?

      Ta oindiño bere esesten

      darraizu, zitala,

      ustez zeure egoetan

      lotuko nazala?

      Ai, ez, alperrik zara

      lapur errimea,

      eztozu zeuretuko,

      ez, nire arimea!

      Aingeru bizkor bat da

      nire yagolea.

      Berak zainduten deustaz

      gorputz ta arimea.

      Jaungoiko bat dot Aita,

      Birjiña bat Ama,

      ta Ama onen dei samurrak

      naroe Aitagana.

      Ta Aita zeruan dago

      ta leku guztian,

      baña nai dau zeruan

      ikusi dagidan.

      Eta orregaitik imiñi dodaz

      oñak zeruko bidean,

      aingeru oneri eskua emonik

      beronek eroan nagian...

      Aingeru onetxen laguntasuna

      ta Aita beraren grazia

      naikoa dala diñost Amatxuk

      eiteko bide guztia.

      Baia bidean imiñi zeinken

      edozein sostor galgarri

      utsa ta ezer ez izango dala,

      yarraitzen bautsat berari.

      Banoa bada, ta eztozu zetan

      ekin esesten albotik.

      Nire gogoak eztau gurako

      bide au baño besterik.

      Bidea bada gogorra bere,

      leku gozora naroa,

      ta, zeren bildur izan neinteke,

      lagun au neugaz badoa?

      O ze laguna! Zintzo zintzoa,

      bape guzurrik bakoa;

      bera ondo izanik, gura nabena

      egin zorionekoa...

                     * * *

A, baiña, au zer da? Olango pozik

eztot asmau nik sekula.

Argi pozezko soñuz yantzia

yatort zerutik burura,

ta argi beratan Aitatxuk diñost

abade egingo nazala.

Abade, abade. Bai, bai, abade.

Abade egingo naz bada.

Ta o zein pozturik imingo ditun

barri ain pozgarrizkoak

lurreko aita-ama biotz oneko

kristau zar zintzo zintzoak!

A, bai! Zintzorik egingo dabez

euron alegin guztiak

zeruko Aitaren gogo done au

betetu al dayan semeak.

Ta o zein gitxitzat daukadan orain

arima au zeruratzea!...

Anai askoren arimatxuai

zurok eiñiko kaltea

desegin nai dot... Auxe da oinganik

neure pozezko ardurea:

lagun onetxen laguntasunaz

zurori arimak kentzea.

      Zoaz ego baltzokaz

      arin inpernura,

      zeure arrokeri andiak

      sortu eutsun lekura!

      Gizonari itxi geldi...

      doyala zerura!!

                  1910-eko urtean

PEKATUARI

O pizti loi, atsitu, saskel, gorrotogarri,

Erpetan Eriotza gorderik dozuna!

Zorigaiztokoa zan ainbeste neke larri

Zabalduteko yayo ziñean eguna!

Aita dozu Luzifer. Luziferren buruak

Sortu zaituz «Jauna, zeu beste naz» esanik.

Ordu negargarrian!... Beingoan Inpernuak

Zerupean agertu dira zabaldurik...

Ta ara doaz, ai! Luzbel eta bere lagunak

Ospatutera nekez zeure sortuera,

Adurrez ezaindurik euron edertasunak,

Galdurik zoriona bakeaz batera.

Jaunak aurkitu ditu euron arpegietan

Zeure adur saskelaren tistil atsituak...

ta marrez esan deutse, aserrez, ai! benetan:

«Zoaze orra, surtera, madarikatuak!».

Garbirik euki nau dau Zeruko jauregia

Jaunak, ez pekatuen adurrez loiturik...

Beyoa aingeru-talde Beran kaltez yagia,

Loitu barik adurrez geyago aingerurik!

Ikaraz, ai! aingeru garbirik geldituak

Ikusi dabe laster loyen buruetan

Zure mosu saskela... ta arriturik, buruak

Bildurrez gorde dabez ego zurietan.

Zoaz, bai, Pekatua, zoaz zeure tegira!

Naiko kalterik dozu egin, ai! Zeruan!

Ainbat aingeru zeure txistuaz busti dira!

Naiko lagunik dozu eukiko Inpernuan!...

                     * * *

Jaunaren aserreaz beroturik, Zeruak

«Bera Luzifer!, dabe gorrotoz esaten,

Ta bera Luziferrek daukazan aingeruak!

Beyoaz estuturik kate gori baten!».

Tximizteak argiaz irigi dau bidea...

Bide zorigaiztoko... Inpernurakoa...

Bide orretatik doa aingeru txar taldea,

Aurretik dala Luzbel buru galdukoa.

Goyetan bitartean Migel Goiaingeruak

«Nor da Jauna besteko?» deitzen dau suturik,

Ta «Iñor ez!» dabe esaten trumoyen durunduak,

Luzbelen belarriak mindu ta gorturik...

                     * * *

Orain, ai!, Pekatua, begituizu ara bera...

Yatzi dira Inpernura Luzbel ta lagunak.

Bakutsuz? Galdu dabez, zorionaz batera,

Zerutarren antza ta zeruko ondasunak.

Buruak adar bigaz, margo baltzez egoak,

Buru ta egoak daukez guztiz ezaindurik...

Orra or izarrak baño askoz ederragoak

Zirean aingeruak txerren biurturik!...

                     * * *

Ta oraindik kalterako dira zure alegiñak?.

Amataurik zeruan ainbeste izar argi,

Lurrean zerurako yayoriko birjiñak...

Zeruko usaindun lorak... nai dozuz ebagi?

O pizti, loi, atsitu, saskel, gorrotogarri,

Erpetan Eriotza gorderik dozuna!

Zorigaiztokoa da ainbeste neke larri

Zabalduteko yayo ziñean eguna!

                  1904-ko urtean

LORA-ORRIAK

            Bakotxa bere etxetik

            Jaunaren etxera,

            guztiok gatoz ona,

            Ama onen aurrera.

            Lora bana dakargu

            gaur bere altarara,

            beste bat yaurtin dayan

            geure arimetara.

      Gure biotzak

      eztira, ez, otzak;

ta orain iñoizko beroen

      zeure begira

      azartu dira

kantatzen... albait ondoen.

      Maite zaitugu

      uda ta negu,

urteko sasoi danetan;

      baña geyago

      ta agiriago

gau ta egun loratsuetan.

      Maitetasuna

      da dakarguna

lora onen orri-artean.

      Geugaz ei datoz

      lorok... ta gatoz

maitetasunaz batean.

      Lurreko lorak

      ilkor ilkorrak

ta igartukorrak izanik,

      usain legunez

      ta edertasunez

yantzita dagoz apaiñik.

      Albait ederren

      imintearren

orrako zeure altarea,

      norbaitzuk egin

      dabe, ba, alegin

lorak billatzen, Andrea.

      Baña zeruan,

      zeure inguruan

yagi direan klabelin,

      lirio, bioleta,

      larrosak eta

baizen ederrik topa ezin!

      Gure alegiñak

      dira oso erkiñak

lur au eiteko zerutu;

      ta ona emen... ezin

      zeruan bezin

ondo guk Amatxu ospatu.

      Tira, Aingeruak,

      tira, Zeruak,

egin guk ezin doguna!

      Aintzatu ederto,...

      guk baño obeto,...

eresiz geure Kutuna!

                  * * *

            Agur, Ama laztana,

            Zeruko larrosa,

            Jaunaren atsegin ta

            Aingeruen poza.

            Eutsi ta artuizu, Amatxu,

            agurtzat biotza.

Agur, Amatxu maltea,

doi zerutarrez betea,

agur, bai, Zeruko atea.

Agur, bagoaz,

pozarren goaz,

Ama aintzaturik, umeok,

seme-alabatxu maiteok.

Ama, orain zar ta gazteok

bedeinka gaizuz guztiok.

                  1908-ko urtean

JESUSEN BIOTZARI

Jesusen Biotz laztan, Zeu zara

Maitetasun onan bizia.

Botaizu geure biotzetara

Maitetasun orren azia.

      O Jesus maitearen

      Biotz Santu santua,

      neure onen ostatua

      izan zaite oinganik!

      Zeu zara neure osasun,

      bake, poz ta ondasuna.

      Zeure laguntasuna

      bear bear dot nik.

      Geure biotzak datoz

      Zeure orren pozean,

      ta artuizuz biotz danok

      Zeure Biotzean.

      Ondo dogu izatea

      zeureak onean,

      ta olantxe bizi Zeure

      maitetasunean.

      Zeureak gozuz

      Gatikarrok, Jesus;

      ta Zeutzat artuta

      bedeinkatu gaizuz.

      Ume-zale da Jesus,

      ta ume izan gaitezan

      beti, Jesusek beti

      maitetu gagizan.

      Naiz ta denporaz azi

      ta andi egin gorputzak,

      umetasuna ezpeye

      galdu iñoiz biotzak.

      Zeureak gozuz,

      Gatikarrok, Jesus;

      ta Zeutzat artuta

      bedeinkatu gaizuz.

UNTZEA, OLA TA MALLUA

      (GERTIRUDIA)

Bein ol bat yosten arotz bat ibil zan

untzeaz, askok eiten daben gizan.

Baita bere esan daigun

mallua ebala bere bear-lagun.

Untze gogorran otsak

ziran olantzat guztiro mingotsak;

ta untze biotz bakoak

ikusten dituz olaren malkoak,

baña gogorrik diño:

«Bota malkoak! Geyago be oindiño

botako dozuz, ola.

Ixuri malkoz negarra ta odola!».

Olak, entzunik ori,

erantzun deutso untze gogorrari:

Pozik ago ni mindun ikusteaz?

Eu be ezago ba zorion beteaz.

Malkoz bustiten dot neure ingurua,

baña euk be eztaukak ondotxu burua.

Mallubari, ba, eskerrak,

aor artzen dozak ots gogor ta okerrak.

Emen euk neuri egiñiko miñak

kentzen al deusak malluak euri eiñak?

Gizonak be... batzuk... untze-irudira,

eurok emoniko nekeai begira...

eurok artuta be... poztu egiten dira.

IL DA!

            (Bera il zala entzun zan egun berean

            egin ta argitaratu zan olerki au. Ibaizabal

            izeneko izparringi euskaldun asterokoan).

Yayo zan egun baten... negargarrizko eguna!...

Ebaren sagarrean sortuta Eriotza...

Adanen zorigatxa zan bere ugatz biguna,

Ta azi zan saminduaz gizonan biotza.

Alargun eskonduak, umezurtz umetxoak,

Lurbiran imintea da bere bizia;

Zoribagako danen negar eta malkoak

Janaritzat artzea alegin guztia.

Ori da Eriotzea, baratz baten yayota

Lorak igartu-nairik beti diarduna.

Lorarik ederren bat igartu dau ta bota

Eleiza-baratzetik... Geure poztasuna!...

Il yaku, kristiñauak, il yaku Aita maltea;

Il da geure ondasuna, il da geure Argia;

Il da yakiturizko iturri urez betea,

Il yaku Amairugarren Leon leñargia.

Il da... Baña Eriotzeak beragaz eztaroa.

Yatzi dira Zerutik millaka aingeruak,

Eta Leon Andian arimea eurokaz doa

Pozarren, ikusirik zabalik zeruak.

Deedarrez urten dabe zerutik zerutarrak

Artu-gurarik bera euron inguruan,

Ta aingeru-soñu baten arima onen deedarrak

Lumen in Caelo! diño, arturik Zeruan.

Zoaz, zoaz, Aitatxu, zoaz pozik zerura

Artutera irabazi dozun jauregia...

Baña noizik noizera begituizu mundura...

Emen daukazu zeure kristau-artegia!...

                  Asuen, 1903-ko garagarrillaren 21-ean

ELIZEA TA EUSKEREA

            Donapaleoko euskal-yayetan, 1903-ko

            urtean, lenengo saria arturiko olerkia.

            Aita Daniel Baerteleri eskeiñia.

Euskera ta Elizea, izenez bigunak...

Ta izatez gozo gozo ta osoro legunak,

      Guri Goiko Jaunak

Goitik bialduriko egizko ondasunak,

Maitegarriak dituz biotz euskaldunak.

      Amatxu kutunak,

Zeurok maitatzen emon nai dodaz egunak!

Alperrik Inpernuak, Ama orren kaltean,

Maitetasuna il nai dau nire biotzean...

      Jaunaren etxean

Erreko dot biotza maitetasunean,

Suak iratzi dayan biotzan ganean:

      «Amokaz batean

Ibilgo da biotz au bizi dan artean».

Betoz, betoz ekatxak euskaldun errira,

Maitetasun au bota-gurarik obira!...

      Betoz Euskadira!...

Baila ez, ez. Zertarako, alperrik badira?

Amok biotz ontatik aldenduko eztira.

      Zerura-begira

Nire maitetasunen garrak bizi dira!

Ezta bizi gizona maitetasun barik...

Ta Amon maitetasunak nauko ni bizirik.

      Eurak ikusirik,

Bauko nire biotzak naiko pozgarririk.

Eztakit zelan egon leiken euskaldunik

      Ai! biotz guztirik

Ama biok maitetu eiten eztauzanik.

Euskaldun bakotxaren biotz bakotxera

Bialdu gura neunke neure sentiera...

      Biotzok batera...

Danok... goratu dayen Amon izakera...

Nai neunke biotz danok, neurean antzera,

      Emetik aurrera,

Laztanik kantatzea Eliza ta Euskera.

Negarrez dagoz orain Ama maite zarrak,

Euskadin ikusirik ainbat seme... txarrak...

      Euskaldun txatxarrak,

Izenez euskaldunak, izatez zantarrak,

Amaren kalterako egiten indarrak.

      Biotz euskotarrak,

Geure maitetasunen maitetasun-garrak

Legortu beiz apur bat Amaren negarrak.

Euskaldun seme danok emen lur onetan

Maitetu bear doguz... maitetu benetan...

      Denpora danetan...

Euskera ta Elizea, uri ta errietan,

Lur au itxi ta gero,... Asabak goyetan,

      Zeruko ateeian,

Pozik artu gagizan euron besoetan.

Esango al deuskue Goitik Oienart andiak,

Mogel, Elizanburu ta Larramendiak,

      Eusko leñargiak:

Zurok zare Elizaren semetxu onetsiak,

Zurok Ama Euskeraren seme maitatiak.

      Biotzez guztiak

Gozotu nai dozuez Ama orren urtiak!

GAURKO GAUZAK!...

Zer da gaur emen indarra?

      Zidarra.

Eta gizonen burua?

      Dirua.

Ta geyenen ardurea?

      Urrea.

Ta mutilla ta agurea,

Batera ta amurruturik,

Babiltz yaditxi-gurarik

Zidarra, Dirua, Urrea.

Zer dau gizonak gauza utsa?

      Biotza.

Zer beretzat geyegia?

      Egia.

Ta iya alperreko gauzea?

      Lotsea.

Gauza gatxa da aurkitzea,

Beraz, gaur, gizaldi onetan

Bizi diran gizonetan,

Biotza, Egia, Lotsea.

                  1905-eko urtean

EDER EDERRA,...
GARBI GARBIA

            Tota pulchra es, amica mea,

            et macula non est in te.

            Guztiz ederra zara, neure maitea,

            ta eztago zugan orbanik.

                  (Canticus canticorun,

                  cap. IV, vers. 7).

Eder ederra da ta zoli zolia

Desusen Ama, neure Ama Maria.

      Bere arpegia,

Udabarriko lorak legez yagia,

Neguko edurrak bezin zuri ta argia,

      Guzti guztia

Dago edertasunaren margoz yantzia.

Ederrak dira izarrak... Ama ederrago.

Ederrak Aingeruak... Ama geyago.

      Zeruan dago

Aingeru danak baño askoz gorago

Ta izar guztiak baño bere argiago,

      Ta iñor eztago

Jainko Ederragandik au baño urrago.

Guztiz andia da, bai, edertasuna,

Jaunak gorputz orretan ezarri eutsuna,

      Ama kutuna;

Ta andiagoa dozu garbitasuna,

Zeure arima eder orren lagun ezauna,

      Lagun laguna,

Txerren loi ta ezaiñaren bildur astuna.

Garbitasun orregaz zara ederrena,

Ta edertasunez zara, bai, garbiena.

      Ta zeure izena

Entzunik, bildurtzen da beti Txerrena;

Ta ostikopetuteko motzik motzena...

      Loirik loyena...

Pekatua,... Zeu zara itxaropena.

Maria, eder ederra, garbi garbia,

Josizu arima onetan zeure irudia.

      Ene Maria,

Zeruko baratzeko Udabarria,

Onbidezko loretan beti ugaria,...

      Maitegarria

Da guztiz zeure izate guzti guztia.

ERDEREA TA EUSKEREA

Erdal-errian bizi naz orain,

Erderearen lurrean.

Ementxe nago: Salamankako

uri erdalzale zarrean.

Ementxe nabil, Euskera Amatxu,

erdaldunakaz batean.

Erderea dantzut abo danetan

emen zatean-zatean;

ta ezta mirari, bizi naz bada

Erderearen Etxean.

Erderea entzun bear dot, emen

bizi nazan bitartean,

Erdal-erria Euskal-erritu

egiten eztan artean.

Erderearen otsak dantzudaz

asko ta alkarren atzean.

Bere durundu gogorrak dabiltz

belarriaren ertzean...

Nayago dodaz, Amatxu, zeure

otsak, ots onen aldean...

Baña... mirari al da entzutea

Erderea erdaldun-lurrean?

Oituta gagoz entzuten, bai! bai!

euskaldun-leku danean

Erderea gora Erderea bera,

ta euskaldun askon artean

dantzugu euskera erderaztua,

euskera erderaz nastean,

euskera bako erderea eiteko

modurik eztagonean.

Or baño zori obagoa dozu,

Ama Euskera, emen urrean.

Or Erdereaz yosten zaitue,

ta emen guztiak bakean

isten deutsue,... berbaille danak

erdera egiñik utsean.

                * * *

Erderea emen Euskerea barik

ikusten dodan antzean,

ikusi nai dot, anai maiteak,

Euskerea bere lurrean:

nasterik barik, Erderea barik,

bakarrik eta uts utsean.

                  Salamankan, 1905-eko urtean

GEURE ARITZ ZARRA

Ikusi dot azkenean

      geure Aritza,

ta berau ikusi-orduan

beira batzuen barruan

oso igarturik dagola,

leitu yat miñez odola...

Orririk bapere barik

dago aritz errukarria...

      ai! guztia

      igarturik!

Il zaitu lotsearen lotsak?

      Bai urrean,

euskaltasunean otzak

euskaldun semen biotzak

      ikustean...

Arako seme euskaldunak

omena emoten eutsuenak,

zeure azpitxuan baturik

lege euskaldunak egiten,

      ostendurik

daoz nonbaiten.

Arako zar ta gazteak,

sinistez bete beteak,

      ez zirean

diruaren menpekoak

ez guzurran aldekoak.

      Biotzean

Eliza, Erri ta Ama Euskera

eukezan beti batera;

      ta il-artean,

deabruak nai ezarren,

bizi zirean pozarren

      aita-amaren

      sinistean.

Arek il ziran!! Ta oingoak

gitxi dira arek langoak.

      Asko ta asko

dira euskaldun euskerazko

arimarik bagakoak.

Eta askontzat sinistea

ta Elizeaz bat eitea

      eta Erria

biotzez maitetutea...

guzti au da astakeria.

Eztabe maite Euskerea...

      Iñorako

–diñoe– gauza eztalako,

ta bai barriz Erderea.

Euskereak ez ei dakar

ogirik, eta ezpadakar,

      zertarako?

Ona dala? Ona da bakar

bakarrik zoroentzako.

Diruak dakar ogia,

soñekoa ta edaria.

      Ia, dirua,

zu zara geure burua,

nagusia, agintaria!

Dirua da oin atsegiña,

ta au ekarteko alegiña

      egin daigun...

Erderea dogu, jakiña!,

lan onetarako lagun.

Gora, ba, Erderea! Gora!

Erdereaz gu edonora!

Zelan biziko ziñean

olango euskaldun-artean?

      Lotsaturik,

geratu bear zenduan

orain zagozan moduan:

      igarturik!!

                  Asuen (Gernikara izan ta

                  egun batzuk geroago),

                  1905-eko Irallean

GARBITASUNEZKO EDERTASUNARI

            Erderazko eresi Bendita sea

            tu pureza-ren antzera.

Bedeinkatua izan beite,

Ama, zeure edertasuna,

Garbiarren dakazuna

Ta Jainkoak dauna ain maite.

Zeruan ainbat aginte

Daukazu, Amatxu laztana,

Ta ekazu bear dodana

Erbeste lakioz beteko

Onetan garbi ibilteko,

Ta eldu gero orra,... Zeugana.

                  1920-ko urtean

ARRESE, IL EI ZARA!!

      ARRESE FELIPE EUSKEL-OLERKARIARI

Negarrez ezoturik ego zuriak,

Nastaurik malkoz ule zoragarriak...

      Ta arpegi dana

Bustirik era sotil negargarrian,

Agertu yat eskutitz baten erdian

      Geure laztana...

Arako Euskera Amatxu, geure kutuna,

Betiro maite biok izan doguna,

      Ezti bizia...

Etorri yat negarrez dana yantzirik,

Negarren lañoekaz inguraturik

      Gorputz guztia.

Ikaratu naz oso, ikusi-orduan

Amatxu Euskera zarra dagon moduan...

      Dart-dart biotzak

Egin deust bere leku sakonenean,

Uste uste barik entzun dodazanean

      Negarren otsak.

Negarrez esan deutsat: –Laztan laztana,

Zek zakaz era orretan orain nigana?

      Ai, geure errian,

Ama, naiko negarrik eginda nago!...

Ezin neinke negarrik egin geyago

      Bizi guztian.

Amatxu, Euskal-erritik Salamankara

Nire negarren billa etorri al zara?

      Negar barriak

Oin bere?... Amatxu, naiko lenak eztira?

Negarren negarragaz nekatu dira

      Nire begiak.

Zek zakaz baña? Esaizu, Ama kutuna.

Negarrez ona ekarri egin zaituna

      Zer da, maitea?

–Arrese il da, ta dakart oin bere il barri

Mingotsa zutzat, Paulo.... Ezta mirari

      Negar eitea...

                  * * *

Il zara? Il zara, Arrese, Arrese andia,

Euskera Ama zarraren olerkaria?

      Arrese il dala?

Biotzak diñeust ezetz... Ia zeuk be, ia,

Esan eidazu, Arrese, zeure il-barria

      Egia eztala!

                  * * *

Lurrean bizi bada zeure arimea,

Jaso bei berak zeure esku errimea;

      Jaso beiz gora

Zeure min, abo, biotz eta eztarria;

Ta erdu, ia! joten zeure lira zolia

      Aman ondora.

Kantaizu, ta ixilduko dira negarrak;

Kantaz etengo dozuz euron indarrak...

      Biok batera

Asi gaitezan, ia! kantu-kantari,

Pozez inguraturik ein deiten jarri

      Amatxu Euskera...

Ai, baña ori arima ori eztago, urrean,

Emen, ez Bizkayan ez lurran ganean!

      Beti zengozan

Gora adi, ta azkenean goratu zara...

Gorputza emen itxita, goi goyetara

      Arimea yoan zan...

                  Salamankan, 1906-ko Urtarrillaren 19an

LAGUNDU, IA, LAGUNDU!

            «La Euskaria» izparringiaren olerki-batzaldian

            bigarren saria arturiko olerkia.

            Lenengo saria olerkari gipuzkoar baten

            olerki bateri emon eutsien, bere euskereari
            gozoagoa eritxi eutsiela ta.

Neure ama onaren sabel euskaldunean

Arima kantari au sartu zanean,

      Kantok entzunik,

Iratzartu zan nire gorputz lotia

Ta atsegiñez mugitu ein zan guztia

      Legun legunik.

Arimea gorputzaren barru barruan

Sartu zan, beingo baten, kanta-soñuan,

      Eta gorputza,

Arritu zan ikustez zelan asi zan

Kantatzen, arimearen antz eta gizan,

      Bere biotza.

A, zein ederto ebazan artu biotzak

Kantari lagunaren kantuen otsak!

      Biak batera.

Egiten eben soñu entzungarria,

Aingeruen antzera, zoli zolia

      Ta eder ederra.

Ta orduan biotzaren barru barrutik

Urtenda, eztakit zelan, yagi zan zutik

      Biotz-ganean

Egodun andra eder bat, oso galanta,

Ta esan eutsen biai: «Kanta, ia, kanta

      Neugaz, batean!».

Bai, bai; –erantzun eutsan arimatxuak–,

Euskaldunak dira gaur geure kantuak,

      Ama maitea…

Yarri zeintekez pozik gugaz kantari.

Ona emen zeutzat dozu gaur neure eztarri

      Soñuz betea.

Eta zuk, biotz gazte, sortu-barria,

Eskeiñi yozu oneri zeure eztarria...

      Euskera Amari

Eskeiñi taupada orren soñu leguna,

Atsegiñez beterik neure kutuna

      Ein deiten jarri!

Bayetz erantzun eban biotzak, eta

Iruron eztarriak, eztiz beteta,

      Asi zirean

Kantatzen eresi bat.. ai ze gozoa!...

Lengoa baño bere gozoagoa

      Zan au urrean.

                   * * *

Ederto kantau eben Euskal-erria,

Neure Sorterti laztan maitegarria…

      Ai, ze, pozarren

Nenbillen urten-nairik arin mundura,

Arek kantatzen eben euskaldun-lurra

      Ikustearren!

                   * * *

Yayo nintzan, ta gero, nire begiak,

Argitu ebazanean Zeruko argiak,

      Aman miñean

Ikusi neban berbaz Euskera ederra,

Ta esan eustan neugandu daidala bera

      Al dodanean.

«Euskal-errian ago –ziraustan gero–

Ia ba, Euskal-errian agon ezkero,

      Gora begiak!

Ara an euskaldun solo, mendi, basoak,

Eta mendietako zugatz sendoak

      Eta txoriak.

Maitatu nai badozak, ia, maitatu!

Baña ez gero erderarik eurari aitatu.

      Maitetasuna

Orrentzat eztok iñoiz benetakoa,

Ezpadok euronaren irudikoa:

      Euskeraduna...».

Maite dodaz! –erantzun neuntsan Amari–

Ta iñoiz egiten, banau euron kantari

      Emen Zeruak,

Kantauko dodaz eurok, zeuri begira,

Ta euskalzaleak beti izango dira

      Nire kantuak.

Itxi nire arimeari, anai maiteak,

Kantau daizala eresi euskalzaleak!

      Badakizue

Zein dan nire arimearen maitetasuna,

Ta, ia! kantatzen bere gozotasuna

      Itxi yozue.

Eta zeuron biotzak arima oneri

Lagundu nai badeutse, betoz kantari...

      Ta ordu danetan

Euskaldun seme danon biotz guztiak

Yo beyez Euskerearen soñu zoliak

      Min ta ezpanetan!

                  1906-ko urtean

JESUSENGANA

Katalintxuk jai-egun arratsaldetan,

Mosuka edanik Mari alargunaren

      Negarra... dana...

Mariri esaten deutso: Ama, lauretan

Goazen biotz or poztutearren,

      Jesusengana.

Eta lauretan beti, Etxezuritik,

Domeka ta jai-egun-arratsaldetan,

      Amatxu otzana

Daroa Katalintxuk bere eskutxutik

Jesusen jauregira,... atsegiñetan,

      Jesusengana.

Elizako ate zarrak irigitean,

Birjiñea ikusten dau altara baten;

      Ta beragana

Eldu ta esaten deutso: Gerorartean,

Ama! Banoa amatxu au eroaten

      Jesusengana.

                * * *

Imiñirik gorputzak belaun-ganetan,

Yagi dira arimatxu biak eresten

      Erregu bana...

Ta otoitzok egaz doaz, eztizko izketan

Bustirik, euron eske samurra egiten,

      Jesusengana.

                * * *

Otoitzaren ordeaz, zorionean,

Atsegiña ta poza batera doaz

      Arimokana.

Ai! gu be estu ta larri gagozanean,

Zergaitik otoiztxu bat eiten ez goaz

      Jesusengana.

Orra or Katalin pozik, Mari, pozarren,

Biak Birjiña Amaren altara-aurrean!

      Ama onegana

Yoaten dira eskatzen, ein dayala arren

Eldu al deitela amatxu, larri daonean,

      Jesusengana.

                  1905-eko urtean

ELIZAKO BURU LEON ANDIARI

Oraindik be kateak

Erroma orretan Leon Gidaria,

loturik dauke? Kartzeleko ateak

eztira irigi?... Au negargarria!

Geyago bere txarrak

entzungo dabez onaren negarrak?

Babil Azkatasuna

Lurraren alde batetik bestera...

ta ezta, bein, yoan oraindik Zugana,

onan kaltezko kateok austera?

Zelan da ain ezbardiña

Azkatasunak eiñiko alegiña?

Ai! baña, zer diñot nik,

Azkatasunak bazaukoz katigu?

berak bazaukoz lokarriz yantzirik?

Tamalez badakigu

seme gazte ta zarrak

nondik datozan kateon indarrak.

Ori da Azkatasuna,

Donea katez lotuten dabena

ta Aita, ai! katigu iminten deuskuna.

Azkatasuna da beran izena.

Ona izenez... benetan...

Ai balitz ona bere egikeretan!

Txarrantzat da ondasuna;

Onantzat zarri dakaz, ai! negarrak-

Deunga danantzat guztiz da biguna

ta onan kaltean dira bere indarrak.

Ori da Azkatasuna,

oyuka or ta emen entzuten doguna.

Beyoa guzurrezko

Azkatasuna lurbira onetatik…

Eztot begirik berori ikusteko…

Nire begiok nai dabe bertatik

Leon Andia ikusi

katerik barik Erroman nagusi.

                  1903-ko Martian

LURRA JESUKRISTORENTZAT

            Ustarizko euskal-yayetan, 1904-ko urtean,

            lenengo saria arturiko olerkia.

Irudimen laztatia, goazen batera

Oroimen eztitsuak pozez ikustera,

      Itxas-basterrera!...

Ara an dago Kolonbo, batetik bestera

Laguntasunen billa ibil zan berbera.

      Indieta aldera

Urten-nairik beingoan lurra atzemaitzera.

Eztautso Portugalek ez Ama Italiak

Laguntasunik emon; ta Isabel Andiak,

      Andra leñargiak,

Orra bialdu deutsoz iru ontzi barriak:

Santa Maria, Niña ta Pinta; Españiak,

      Fedeaz jantziak,

Nai dauzalako fedez jantzi lur guztiak.

Egoak zabaldurik usoen antzean,

Ontziok orain doaz alkarren atzean,

      Ta eurotan batean

Alonso Santxez doa poztasun betean,

Lurrak atzemaitu ta kristautzeko ustean

      Bidari-artean

Bidari nagusi da Alonso bidean.

Zoaz zorionagaz, bidari euskalduna;

Eukizuz adizkide betiro Osasuna,

      Arratsa ta Eguna;

Ta bego ontzien alde Itxaso biguna,

Lurbiran izan deiten laster ezaguna

      Arako leorruna

Kolonbogaz aratu zuk gura dozuna.

Ta zuk, Amaboskarren Gizaldi maitea,

Andi andia dozu eukiko entzutea.

      Ta omenez betea

Zeure larogetamabigarren urtea.

Ta onen Agorrillaren iruan astea

      Kolonbon ustea

Agorrillak izan dau naiko suertea.

Larogetamar gizon, mariñelak danak,

Dira gure Kolonbok oiñ daroazanak.

      Kolonbon esanak

Laguntzat daukez oindik gizon orren lanak.

Zoaze pozik olan, mariñel laztanak,

      Bada or doazanak

Guzurtu egingo dabez askoren ezpanak.

Bakit esan dabela askok, ikusirik,

Kolonbo dabillela lurra topau-nairik,

      Dagola bururik:

«Burua orrek daukala, ondo zuloturik»

Ez izan baña zurok ortan ardurarik.

      Kolonbok ziurrik

Aratuko dau lurra, zurok lagundurik.

Canaries deritxoen leihorretaraño

Eldu zare, mutillak, ederto orraitiño.

      Bide asko oraindiño

Dago Kolonbok topau nai daun lurragiño;

Baña danok alkarri lagundu ezkitiño,

      Kristobalek diño,

Elduko gara ziur lur ortaragiño.

                    * * *

Ai! baña zoriona eztogu betiko!

Gizonak ainbat egun nekez beteriko

      Dituz ikusiko.

Asi dira nekeak, ai! Kolonbontzako.

Badauko oin Kristobalek samiñik, ai! naiko.

      Ixilarazteko

Mariñel asarreak, badau lanik asko.

Canaries-etik ara, topau barik lurrik,

Ogetamabost egun nekez igarorik,

      Dabiltz bildurturik

Mariñel gizajoak, ta eztabe biderik

Aurrerantz egin gura nora yakin barik:

      Biurtu gurarik,

Geyenak or dabilz oin gorrotoz suturik...

Pozik ikusi dabe urrun urrunean

Zerbait berdez jantzia bedarren antzean,

      Ta onetxen pozean

Urbiltzen dira, lurra dalako uste eiñean;

Baña gauza berdeak uraren ganean,

      Kolonbon kaltean,

Bedarki batzuk ziran...! Lurrik ez azpian!

Uts ori mariñelok arturik, alkarri

Dirautse: Eginn dezagun arrañen janari

      Kolon zantar ori!

Yaurtin, ia! itxasora, ainbat egun larri

Emon deuskulako. Bai. Ta esan Españari:

      Zeruko izarrari

Begira zagolarik, bera dala erori.

Zeinbat neke yatortzuz, ai! biotz-erdira,

Kolonbo! Mariñelok baketuko aldira!

                    * * *

      Pozik oin eidira...

Zer da ba? Txori batzuk oin agertu dira,

Ta ikusirik Kolonbok txorien mugira,

      Deitzen dau: «Begira!

Goazen txori orrek doazan tokira!».

«Eztagoz guztiz urrun leiorrak eztari,

Jarraitu bildur barik txori kutunari.

      Portugaltarrari

Agertu yakiezan naikotxu lur barri,

Pozarren yarraiturik txori bizkorrari».

      Poztasuna ugari

Itz onek emon deutse mariñel danari.

Urriaren amaikan, gaubaro illunean,

(Amarrak joak ziran) Kolonbon ustean,

      Nonbait, an urrean,

Argi bat yako agertu. Andik lasterrean

Ostendurik argi au, barriro agertzean,

      Guztiak batean

Lurra! –deituten dabe–, Lurra, dogu aurrean!

Bigaramon goizean danak dabe gura

Yoan gabaz argia egon zan lekura...

      Ta ez zan ez guzurra

Kolonbok uste ebana. Antxe dago lurra!

Ara or orain, mariñel argalak, leorra!

      Kolonbo bizkorra,

Zure izena izango da izen illezkorra...

Mariñel danak dira jarri belauniko.

Batzuk, Kristobaleri, iraindu ebelako

      Parkaeskatuteko;

Besteak, Kolonbogaz batean, Jaungoiko

Onari eskerrak bertan obeto emoteko,...

      Poztasunik asko

Leorra erakusteaz emon eutselako.

Jazkirik ederrenaz Kolonbo yantzirik,

Eskuan espatea zutik ipiñirik,

      Jatziten da ontzitik;

Baita mariñel danak Kolonbon atzetik.

Gero leior berean danak auzpazturik,

      Biotz-biotzetik

Otoitz egiten deutse Jaunari bertatik.

Otoitz egin-ostean, bertan zut txiker bi

Kurtze baten antzera josirik alkarri,

      Mendiska bateri

Bandera-tzat Kolonbok egin deutso ezarri,

Esaten deutsiela mariñel danari:

      «Lur kutun oneri

Izentzat San Salvador bear yako jarri».

«Lur au gaurtik aurrera Jesukristorena

izan bedi! ta Kriston aldun fedetsuena:

      Fernando Onarena!

Ta Isabel Españako Buruzagiena!

      Sinismenarena

izan beite, diñot nik, Kolonbon omena!

                    * * *

Bahmas-ko urartetara sinismenaren garrak,

Alonso ta Kristolaal, zaitueze ekarri.

Izan beitez zeurokaz betiro españatarrak

Zeuron sinismenaren indarren kantari.

EZ ZAITEZ IL, AMATXU!

            Ordiziako (Villafrankako) euskalyayetan,

            1904-ko urtean, lenengo saria arturiko olerkia.

Begoz Euskal-erriko mendien begiak

Zerura begira ta zerurantz yagiak,

      Zeruan jarriak

Arkitzen dira bada gauza pozgarriak

An dagoz lur ontako seme leñargiak:

      An Larramendiak,

An Astarloak eta Oihenart andiak...

Ai! baña eder-zaleak mendiok badira,

Ezpeye gaur begitu euskeldun-errira!

      Onen arpegira

Ezaintasunen loyak asko yausi dira...

Ai, bere oraingo oiturak lengoak eztira!

      Lur oni begira

Mendiok orain beintzat jarriko ez al dira!

Mendiotatik mur mur dator ur ederra...

Betor, baña negarrez, lur onen ganera,

      Aitorren izkera

Zarrari negarrakaz negarra kentzera.

Ta Euskal-erriko txori maiteak batera

      Amaren aurrera

Negar-soñuan betoz kantatzen Euskera...

Euskal-usaindun lora zuri ta gorriak.

Zabaldu biotzaren albotiko orriak...

      Ta orritxu guztiak

Izan beitez Amaren negarraz bustiak.

Gorde maitetasunez, lora maitetiak,

      Amaren begiak

Eskeintzen deutsuezan negar ugariak.

Ai, zeinbat zeinbat diran Amaren negarrak!

Auzpazturik imin dau negarren indarrak

      Euskaldun kaskarrak:

Noizko noizko dozuez biotzeko garrak?

Ta noizko orrako Asaben odolen ondarrak?

      Biotz Amatarrak:

Negarrez ezpei galdu bizia Ama zarrak!

...Zer baña? Lotan zagoz oindik, euskalduna?

Ilten eztozu ikusten Amatxu kutuna?

      Beran osasuna

Zeure miiña da, balitz beretzat laguna,

Euskera balitz beti bertan yabiltzuna.

      Non dozu zentzuna?

Erdu, ia, osatutera Euskera biguna!

Betor min euskalduna bere sendagarri

ziurrak emotera Ama gaixoari.

      Euskadin eztarri

Guztiak izan beitez Amaren kantari.

Eskeiñi, ia, biotzak, loturik alkarri,

      Amatxu Euskerari,

Eurotan osasunez egin deiten jarri!

Negarrik egin barik, poztasun betean,

Amatxu bizi beite euskaldun-artean;

      Ta amagaz batean

Zoriona izango dogu, Asaben antzean.

Entzun deitela beti emen ta urrunean:

      «Amaren pozean,

Poz pozik bizi gara lur onen ganean».

«Maite zaitut, Amatxu, ez egin negarrik!

Zein seme biziko da, Amatxu, zu barik,

      Umezurtz egiñik?

Seaskan nengoala zeugaz alkarturik,

Zeugaz gura dot egon betiro baturik.

      Ta zugaz egonik,

Badaukat lur onetan naiko zorionik».

Itz onek dira Amantzat osasungarriak.

Eurok entzun-gururik daukoz belarriak

      Osoro larriak...

Biotzak ezpanetan kanporuntz jarriak

Ipiñi beiz Amantzat itz ain pozgarriak,

      Atsegingarriak;

Amaren bularrentzat arnasa barriak.

Foru ta oitura zarrak tamalez galdurik,

Euskaldunak zer dauko yagokon gauzarik?

      Euskera bakarrik.

Ilten bayaku bera, eztogu besterik!

Maitatu daigun, bada, Euskera Ama gaurtik

      Biotz-biotzetik.

Ezpeite iñoiz aldendu, ez, Euskal-erritik!

Ez zaitez il, euskaldun-lurreko Erregiña,

Jaunak Paradisuan lorakaz antxiña

      Amatzat egiña!

Zeu zara nire biotz-barruko atsegiña.

Zeu zara nire ezpanak dauken krabeliña.

      Zutzat nire miiña

Goxo goxoa beti, iñoiz be ez samiña!!

EUSKALDUN GUDARIAK

            Baigorriko euskel-yayetan, 1905-eko urtean,

            bigarren saria arturiko olerkia.

      Bayonako «Eskualdun Ona»n, neuk ezagututen eztodan euskel-irazle batek (J.E. firma-tzat iminten dau), Baigorryko phestak burutzat imiñiriko irakurkizun edo artikulu baten, auxe diño, beste gauza askon artean:

      «Bainan beha, beha, nor doan teatreari goiti bigarren garbait sariaren –untz erdi bat– eskuratzera: español aphez-gei gazte bat, ja sotana jauntzia, Bizkayatik ethorria egun airosik, pertsulari eta eskual-zale khartsuenetarik bat, dituela bi urthe Donapaleon lehen prima eraman zuen hura bera: Pablo de Zamarripa y Uraga. Badoa lañoki, batere ahalgerik gabe, jendeak eskuz joka eskerrak bihurtzen daizkolarik... Zer erasiko dut jaun gazte haren obraz, baizik hauxe: Bizkayanoa ez dudala izpirik aditzen, eta jujeek berek aditu ukhan balute, lehen prima emanen zakotela bi begiak hetsirik, nahiz Donapaleon ondarreko aldian biziki gehiago izan zen...».

      Eskerrik asko, adizkide ezezauna!

Amatxu Euskal-erria, neure erri maitea,

Ze zorion andia zugan ibiltea!

Zeugan, Amatxu, zeugan pozkidaz betea

Dabil nire bioztxu euskaldun gaztea!

Zeugan nabil ni sortu nintzanetik gora,

Urten barik euskaldun lurretik kanpora;

Ta eztot gura zugandik alde egin iñora,

Ezpada Zerura, Ama, Asaben albora.

Araxe bai pozarren, Jaunak deitutean,

Joango nintzake, Amatxu. Baña bitartean,

Eriotzak gorputz au lurperatu-artean,

Gabiltzan biok, gorputz ta arimez, batean.

                       * * *

Zure lurretik urrun aurkitzen diranak,

Euskaldunak badira, damu dabe danak

Zu itxitea, ta miñez semeon ezpanak

Diñoe: «Non dira, Ama, zure lur laztanak?

Non dira zure zelai ta mendi euskaldunak?

Zure elizatxu ta etxe margo zuridunak?

Zure txorien kantu gozo ta legunak?

Ostu deustez betiko zeure urruntasunak».

Urrun egozan, urrun, Rhingo ibai-ertzean,

Milla zortzireun eta bosgarren urtean,

Garagarril-erdian, gudarako ustean,

Lauezpabortz gudari, ta danok batean,

Izanik euskaldunak, urruntasunean,

Solasa eben euskaldun lurraren ganean.

Ta ikusirik egola au leku urrunean,

Ai, ze samiña eukien biotz-barrenean!...

Urrun Auñemendiak... ta euskaldun basoak,

Urrun aitona-amonak,... urrun gurasoak,...

Urrun anayak, urrun atsegin osoak,

Urrun egozan euron pozkida gozoak.

Baigorriko festetan pelotan eitea

Zan ayetan bik euken guraizatea.

ltzemana zutenez, baña au suertea!

Urrun gudari dagoz!... Gaitz da ara joatea.

Harispe aitzindaria bederen ondoan

Balego! Arek baimena emon lei, ta orduan

Joan leitekez, baña orain zelan joan,

Aurkitzen ezpadabe Harispe inguruan?

Guda ezta asiko baña, diñoe orain pozik,

Alamaneri buruz, Buruilean beizik;

Anartean badegu gura beste egunik

Joan ta etorriteko partida an egiñik.

Badoaz, ta osasunez ederto eltzen dira

Amabots egun barru biak Baigorrira;

Festa-besperan txutxen... Festaren begira

Larri dagoz joateko pelota-tokira.

Partida asi da noizbait. Lau pelotariak

Eurakanduten dabez ikuslen begiak

Arrituak ikustez ain gorputz zoliak,

Ain beso zantsu ta anka txit ibiltariak.

Pelota biribilla, oin orra ta oin ara,

Ormatik eskura ta eskutik ormara,

Egaz dabil pozarren, eskuen indarra

Laguntzat daroala leku danotara.

Ikuslaren begiak pelota ikustean

Egaz doala, doaz egaz bere atzean;

Ta olantxe atsegindurik beragaz batean

Dabiltz pelota bera geratu-artean.

Oraintxe da azkenengo egaztadaldia.

Norentzat izango dan berau pozgarria

Jakin-nairik ei dago jende-pillo andia,

Txaloka ari emoteko atsegin barria.

Gogor dabiltz mutillok; iñoizko gogorren,

Laguna lagunagaz, etsaya etsayaren

Kaltez; laurak or dabiltz... ta laurak pozarren..

Etsayari partida irabaztearren.

Laurak dira pelotan ikaragarriak.

Guztiak onak; baña gure gudariak

Makaltzen dabez beste bi jokalariak,

Ta irabazi partida ta txalo ugariak.

                       * * *

Txaloen zaratakaz pozturik, batera

Gudari biok doaz gudaritaldera,

Zintzorik gudan bere bear egitera

Baigorrin pelotaka ein eben antzera.

Lau illabete igaro-orduko Austerlitzen

Bata-besten alboan ebiltzan gudatzen,

Ta aurrez aur zeinbat etsai ebezan aurkitzen

Ainbeste ebezan eurak indarrez zapaltzen.

Zirautsan bitartean batak besteari:

Nayago neunkek, mutil, Baigorrin oin ari

Pelotan, baña jarrai emengo lanari,

Urten daigun an legez emen garaizlari.

                       * * *

Amagandik urrun ta etsayen aurrean

Zintzorik Frantziaren alde bearrean

Ara an euskaldun biok... guda gogorrean,

Guda bizikentzalle sutsu ta aserrean!

Indarra ta adorea baturik benetan

Ikusi geinkez orain mutillon zanetan.

Aitu nola Eriotza zitala eskuetan

Arturik, sartzen daben gorputz etsayetan...

O zeinbait etsai jausi direan lurrera

Odolez gorriturik alkarren ganera!

O zeinbat doazen, o! il-aiñik jaustera

Geure gudari euskaldun gogorron aurrera!

Ori bai dala indarra! Ta ori adorea!

Ori da etsai guztiak birrindu-gurea!

Ikusirik mutilion indar ta ardurea,

Dazaut Asaba euskaldun zarren itxurea.

Ta eztauke biotzetan mutillok bildurrik.

Ez, ez. Beuke bildurra etsayak bakarrik!

Euskaldunak, Amatxu ikustez pozturik,

Egingo dabe alegin guztia azarturik.

Zer baña? Non dakuse Amatxu, urrunean

badago? Bai, dakuse. Biotz-barrenean:

Bera omentzeko dauken asmo zuzenean;

Euren biotzak deutsen maitetasunean.

Urruntasunen poza da maitetasuna.

Emen, ta emetik urrun, biotz euskalduna,

Edonon maitetuizu Amatxu kutuna,

Maite izan barik iñoiz bere urruntasuna.

EUSKAL-ERRIKO
AINGERU JAGOLEARI

            Bergarako euskal-yayetan, 1905-eko

            urtean, lenengo saria arturiko olerkia.

Zure ego zurietan yarririk, Euskera

Pozarren etorri zan Tubalen lurrera,

      Tubalgaz batera

Euskal-erri dontsu au sortu ta anditzera;

Ta Euskera izan zan etnen ordutik aurrera

      Lur-ontako izkera.

Euskeraz kantatzen zan bere sortuera.

Pozik ibil ziñan zu, Tubalen antzean,

Euskaldun danon Ama pozkiro ikustean,

      Atsegin betean,

Jarririk euskaldunen biotz bakotxean.

Pozik ibilten ziñan Amaren atzean,

      Euskaldun-artean

«Euskera maite dogu» betiro entzutean.

Gogoz ibilten ziñan gizaldi zarretan,

Ikusirik Euskadin, erri ta urietan,

      Leku guztietan

Euskera bizi zala euskaldun miñetan

Guztiz ondo, osasuntsu, zoritsu benetan.

      Amak lur onetan

Zeru txiki bat eukan zuretzat oinpetan.

Zeru txiki bat zan, bai, Asaben erria,

Gizaldi aretan goruntz sinistez jagia.

      Zan Euskal-erria

Paradisu zarraren irudi barria.

Au zan aingeru-antzeko gizonen kabia.

      Au zan jauregia

Euskerak onbidentzat zeugaz eregia.

Jauregi ontan izanik Euskera Erregiña,

Lagun zan onbideaz pozezko atsegiña.

      Ta euskaldun birjiña

Mutil errubageaz zan dantzari ariña,

Asmau barik oindiño baltzeo zikiña.

      Dantza loizko griña

Euskadin ez zan iñon biziten antxiña!

Euskal-gazteen santzo ta irrintzi zoliak

Poztuten zituezan zelai ta mendiak.

      Ayek irrintziak!

O, ze gozoak ziran! Badaki Illargiak.

Illargientzat ziran irrintzi guztiak

      Eztitan bustiak;

Ta euskal-eztarri danak, eztizko eztarriak...

Dana zan atsegiña, dana poztasuna

Gizaldi ayetan zutzat, Aingeru kutuna;

      Zalako euskalduna

Baster danetan ona ta Amantzat leguna,

Biotzez maitetuaz onen osasuna:

      Bakean biguna,

Gudetan indartsua, beti fededuna.

                       * * *

Gizaldi zarrak eta gizaldi barriak

Oso ezbardiñak dira gure gizaldiak!

      Gizaldi guztiak

Ikusi dabez ondo, ai! zure begiak...

Ta, zeintzuk ziran zutzat atsegingarriak,

      zeintzuk pozgarriak,

Ezpada gure Asaben gizaldi garbiak?

Non dira orain arako irrintzilariak?

Ai, ai, ixildu dira eztarri onetsiak,

      Maite maitatiak...!

Ta beste irrintzi batzuk, gorrotogarriak!!

Minberatuten dabez gure belarriak...

      Ai, birao txarriak

Irrintziaren ordez dantzuez mendiak!

Non dira geure oitura garbi zerutarrak?

Il dauskuz, ai! geyenak euskaldun zantarrak.

      Gau ta egun, ibarrak,

Mendiak, lorak eta txori menditarrak

Gorrotau beyez anai txar orren indarrak...!

      Ta, ai, nire negarrak

Kantauko dituz beti gure ekandu zarrak!

Ai, ezta Euskal-erria antxiña izan zana!

Ezaindurik daukagu Asaba-erri dana!

      Ta Euskera laztana...

Ai, zeinbat samin datoz Euskera Amagana!

Negarrez dago ikusten seme txarron lana,

      Eriotzagana

Euskaldun izatea gogoz daroana.

Euskera il gura dabe! Ori itsutasuna!

Ezta naiko galtzea lege-zar biguna,

      Euskal-ondasuna?

Amatxu il orain? Orrek non dabe zentzuna?

Zergaitik il nai dabe izkera leguna,

      Euskera kutuna?

Zer baña? Eztabe maite izate euskalduna?

Ai, ai, ilten bayaku Euskera garbia,

Nire maitetasunen urrezko kabia...!,

      Au negargarria!...

Ilgo da Euskal-erria, Asaben erria!

Agortuko da euskaldun pozen iturria!

      Zeure jauregia

Apurtuko da, Aingeru beneragarria!

Ta, egongo ete naz ba ni... bizirik lurrean,

Eriotzak Euskera, obi-barrenean

      Imin-dayanean?

Lenago euki gura dot gorputza lurpean,

Euskera jarri deiten neure autsen ganean,

      Jaunagaz batean

Arima euron begira dagon bitartean!

AIKO ANTOJAGARRIE!

      (TXORIERRIKO EUSKERAZ)

            Mari Bekortako neskatilla zintzo garbiari,

            bere auzoko neskatilla-lagunakaz, dantza-lekuan,

            aurreskua noiz-asiko begira dagoala,

            mutil orditu bat yatorko baltzeoan

            beragaz egiteko itsu-soñura eroan-gurarik.

            Ona emen zer diñotson Marik:

Ardaoz beterik ator.

I moskortute ao;

zagi danak batera

baño be moskorrao.

Buru zoro ori baño

askozaz astunao

dekok gorputz ustela,

satsa baño ustelao.

Nigana ator, moskorti,

ardaodun txarrie,

baltzeoan lagundu

dayan neuk? Ordie,

alde ortik! Etxoak gure,

antojagarrie!

            Barriro ekiten deutso mutil ordiak

            lagunduteko berari dantzan.

            Ta orduan diñotso:

Entzun dok. Etxoat gure,

antojagarrie.

            Laguna bear daula berak dantzan

            egiteko diñotso mutil ordiak. Eta

            onetara Marik olan erantzuten deutso:

Zutunik ibilteko

bear bok lagune,

aituik nok galdu yoan

buruko zentzune.

Ni nok yantzan ariñe

ta ostean astune;

gauze duztietan ixen

guyoat euskeldune.

            Mutillak eskutik oratuten deutso.

            Ta berak blidur gitxigaz diñotso:

Ezeiztek niri oratu!

Geldi ia, astakoa!!

Eztok entzun, baldrasko

ganorabakoa,

eztoala yantza ori

neure gogokoa?

                       * * *

            Matralleko bat emon ta diñotso:

Joadi, orditzar ori,

zagien albora,

ardao pekatarien

upelen ondora!

            Mutillak birao ikaragarriak yaurtiten

            dituz. Ta Marik asarre andiz diñotso:

Txarrito, non ikis dok

erdera orren loye?

Berba txarriek eta

arnasa txarrie

ta adurre baño eztana

badekok, ordie.

Aiko min zantarra! Aiko

ago moskortie!

Aiko mutil satsa! Aiko

antojagarriel

                       * * *

Biotz andidun neskatillea,

galanta gorputz ta arimez,

euskalduna da odolez eta

euskalzalea biotzez.

Ta bere arpegi urdin-urdiña

gorritu yako, deedarrez

biraoen aurka asi danean

amurru deunan indarrez.

Berez euskaldun neskatillea

ederra izanik artean,

amurru orretxen gorritasunez

yantzirik era ederrean,

askoz ederrao agertuten da

nire begien aurrean.

Edertasuna garbirik daukon

larrosa baten antzean.

                       * * *

Eta, zein ezain dagon

mutil moskortie,

adurrez ezoturik

aurpegi duztie!

Aiko ardaoz baltziturik

dekon aurpegie!

Aiko mutil satsa! Aiko

antojagarrie!

            Asi da aurreskua. Ta an dabil Mari.

            Ona emen berari begira andra bik

            daukien berbaldia:

–Aurreskuen dabillen

neska yantzarie

nor da, gazteak? Nor da?

–Mari errotarie.

–Je bizkor dabil gero

gorputze duztie!

–Erromerien daon

jenterik erdie

berorren adi dao oin.

Ain da ikusgarrie

yantzan Bekoerrotako

alaba nausie!

Ta yantzarako dan lez

yantzari ain andie,

lanean da beargin

ikeragarrie...

–Ori bai de ixetea

yantzari garbie!

Ori bizkortasune!

Or dao, bai, grasie!

–Ariñek oñek eta

librean garrie:

or ekusten da, Kontze,

nor dan yantzarie.

Bedinketue Mari

yayo dan errie!

–E! Bakutsu or datorren

ordi sats andie?

–Ona dator gero?... Aiko

antojagarrie!

–Baltzeoan ibil de,

gorputzik erdie

lurrean dabillela.

–Bai, bai. A ze egie

Maritxuk esan dotson!...

–Ta ordi sats andie

ona dator...

                 –Bai? Aiko

antojagarrie!

Aldendu de landatik

egunen argie.

Beragaz aldendu de

yantzari garbie:

etsera yoan da arin

Mari errotarie.

Argi-zalea da, bai,

gure yantzarie.

Illuntasune arentzat

da bildurgarrie,

beran ustez dalako

pekatularie

illunetan dabillen

jenterik erdie...

                    * * *

Illunetan dao mutil

antojagarrie.

LAUS DEO